Idazlearen aurpegia
albiste (edo ez-albiste)

Lander Garro

Idazleen argazkiek, idazlea obratik aldentzeko ez ezik, idazlea bera ofiziotik aldentzeko balio dute gaur egun. Berdin gertatzen da futbolariekin, aizkolariekin, artisauekin edota zinema zuzendariekin, alegia, «pertsonaia publiko» guztiekin.

Lehen ez bezala (erretratista onak zeudenean), orain argazkilaria batetik bestera dabilen fotomatoi erraria da. Argazkiak ateratzen ditu, eguneko hainbeste (gaur gutxiago, bihar gehiago), eta hainbesteko horietan lana ahalik eta txukunen egitea da bere asmoa.

“Txukun” egitea: kamera aurrean jartzen dena (berdin dio nor den) begiak irekita izatea, fokaturik egotea, eta egoki argiztatua. Kito. Bada beste ezaugarri bat, idatzirik ez dagoena, akaso detektatuta ere ez dagoena, baina hortxe dagoena, argazki askotan present: sujetua “txukun” ez ezik “ondo” agertzea, dotore, harro, duin, goren, nahikotasunez, desafiati, haserre. Ez nuke jakingo zergatia azaltzen. Izango du zerikusirik komunikabideen estandarizazioak, seguruenik. Eta edertasunaren zapalkuntzak. Berdin dio zer egiten duzun, berdin dio egiten duzunaren balio estetikoak, baina:

“Hemen zaude, geure aldizkarian, eta guapoa izaten badakizu, modernoa izaten, zeure burua maitatzen”.

“Auto-estimuaren eredua zara, arropa ondo lisatua daukazu, ilea gaurkotasunez orraztua eta ezagun du ez diozula beldurrik kamerari”.

“Bikain, datorren urtean ere hemen izango zaitugu”.

Idazleak ere gainerako pertsonaiak bezala bultzatzen ditugu horretara komunikabideetan eta, tamalez, ukabila okotzaren azpian jartzea ez da bekaturik larriena. Preziosismoa ere aipatu behar genuke (Egiguren anaiena, adibidez, Euskal idazleak atzo ospetsu hartan ikusgarri), baina sobera luze joko liguke joera guztien nolabaiteko zerrenda egitea.

Ez da toki orotan berdin gertatzen, baina nik esango nuke gurean, bestetik, “paradaren fenomenoa” gertatzen da, idazlearentzako zinezko enboskada izaten dena: agerraldia egin du liburua aurkezteko, eta argazkilariak agerraldiaz haratagoko argazkiak egin nahi lizkioke (eskatu dizkiotelako, normalean), “ohikoegiak ez izateko”. Aparteko argazki horiek, ordea, aurkezpen ekitaldiko egoitzaren ingurumarian egin beharko ditu (presaka dabil), eta, beraz, idazleak, derrigor, kale antzerki pixka bat egin beharko du, ahalik eta aurpegi dotoreena jarriz gainera.

Biharamuneko egunkarian, idazlea kale-kantoi batean aterako da, burua beste kalearen bueltatik agertuz bezala (kuku, hemen nago!), erdi ezkutaturik, liburua eskuan…

Argazkiek, baldintza horietan eginiko argazkiek, gutxi agertuko dute idazlearen profiletik, are gutxiago liburuaren osagarrietatik (ezpada liburua Donostiako Alde Zaharrean edota Bilboko Likiniano inguruan kokatuta dagoela, bi adibide jartzearren). Arazoa, ordea, erredakzioetan ote dagoen da nire susmoa.

Adibidez, erredakzioarentzako liburua kaleratu izana liburuaren aurkezpena baino garrantzitsuagoa balitz, arazoa dexente apalduko litzateke. Alegia, albisteen eta ez-albisteen artean bereiztuko balute (gertatzen ez dena, portzierto). Liburu aurkezpenaren argazkia nola ez da ba aspergarria izango, aurkezpena bera terrorifikoa eta jasangaitza izan bada? Nekez!

Argazki onak egiteko, Cartier Bressonen eredura (pedante jarri naiz?) itzuli behar genuke. Idazlearen beraren testuinguruan sartu, bere unibertsoan edo, zehazkiago, egin duen liburuaren unibertsoan. Han agertzen diren detaileekin, irakurleak idazlearen testuaren gakoak aurkituko ditu agian, eta argazkia liluragarria eta gogoangarria izango da, bidai moduko bat. Bortxaketa bat ere bai, noski.

Baina hori beste kontu bat da…

“Idazlearen aurpegia
albiste (edo ez-albiste)”: 2 iruzkin

  1. H. Etxeberria:

    Funtsean, eta funtsean baino gehiago, arrazoi du Garrok. Baina jar gaitezen kazetariaren lekuan, istant batez bada ere. Zer egin behar du kazetariak idazlea gatzik gabeko salda baldin bada, nahiz eta liburu onargarriak idatzi? Kazetariaren lana bere espazioa —dena delakoa— erakargarri, interesgarri eta benetakoa egitea da. Ez du literaturarik salbatuko, baina, bederen, bere lana egin nahiko du, ahalik eta ongien. Ez du inor aspertu nahi, badaki bere esparrua ez dela akademia, horretarako badirela Olaziregiak, Kortazarrak eta enparauak… Asko dira elkarrizketetan funtzionatzen ez duten euskal idazleak. Hori ez da txarra berez literaturarentzat, baina bai desastre bat kazetariarentzat. Egia da, halaber, gure esperientzia apurraren arabera, aldi batetik bestera agertzen ikasi egiten duela idazleak, hobeto “portatzen” dela bigarrenean lehenengoan baino, hobeto hirugarrenean bigarrenean baino… Hedabideetan agertzen den idazleak jabetu behar du derrigorrezkoa duela irudia erabakitzea, ez dela aski idaztearekin… Enfin, luzeago aritzeko gaia.

  2. lander:

    Ez dakit zer erantzun. Elkarrizketatzeko onak ez diren idazleak, akaso, ez lirateke elkarrizketatu behar. Ez dakit esandako hau onargarri ote den. Baina egia da askotan idazleak ez dakiela bere liburua hitzetan jartzen. Hori horrela bada, agian hobe izango da elkarrizketari uko egitea, eta liburuaren berri beste modu batean ematea.

    Uste dut sarriegitan formatuaren edo egituraren menpe izaten garela komunikabideetan. Formatua sakratua da, mamia formatua berarengatik izorratu arren. Aldizkarietan, egunkarietan, telebista edo irrati saioetan, atalak ditugu, eta atalek hipotekatu egiten gaituzte. Halako batean, atala nola bete da gure kezka, eta, noski, nola edo zerekin bete bigarren plano batean geratzen da. Zinez, ordea, nola bete hori da garrantzizkoa: saioak izan dezake egitura kaotikoa, beti aldatzen dena, baina saio oro daukagu zer kontatu, ez gabiltzalako atalak betetzeko burua hausten.

    Metrópolis datorkit gogora. Ez dut beste exenplurik gogoratzen. Iraupen bat dauka, eta hori du muga bakarra. Bestela, edozein modura jorra daitezke saioaren edukiak: elkarrizketen bidez, hirugarren pertsonak (pertsona zehatz baten obrari buruz, adibidez) elkarrizketatuz, erreportajeen bidez, eta abar.

    Sautrelari dagokionez (horretaz ari zinen, ezta?), iruditzen zait askotan egiturak itotzen duela, eta hainbat elkarrizketa (egiturak) fortzatutakoak direla. Bestetik, geure literaturan ematen den ‘demokraziak’ kalte ez ote digun egiten bururatzen zait. Alegia: halako protokolo bat ezarri dugu hedabideetan liburu bat kaleratzen denean, eta liburuaren garrantzia edo maila estetikoa baloratu gabe aplikatzen dugu protokoloa. Uste dut hori oso kaltegarria dela, ona ez dena ona balitz bezala saltzen delako, eta, ostera, oso ona dena, apalagoa balitz bezala. Dena nahasten da, hitz batean.

    Ez dakit. Pentsatzen jarrita, lehen liburuarekin telebistan norbait elkarrizketatzea abusiboa izan daiteke. Badirudi liburua kaleratzea peaje modukoa dela, eta ez dagoela beste peajerik, liburua kaleratzea berez zerbait ona balitz bezala. Alegia, beste dena ez dela garrantzizkoa. Liburu bat ateratzea, ordea, ez da albiste. Liburu bat atera dela esatea, futbol partida bat jokatu dela esatea bezala da: huskeria. Nork jokatu du, noren aurka, zer egin dute, nor aritu da hobekien, behelainorik ba ote zen, ikuslerik izan ote zen… Hauxe da garrantzitsua, ezta? Bada, literaturan, printzipio hori ez dugu aplikatzen. Partida bera aldizkarien azaletara eramaten dugu, eta ez dakigu aurrez-aurre nortzuk ari ziren ere.

    Liburuaren ibilbidea zein den ikusi arteko tartea, kolpe batez ezabatu dugu. Ez zaigu axola.

    Adibide bat jartzearren, gustatuko litzaidake duela urtebete lehen liburua kaleratu zuten idazleek urte honetan bizi izandakoa kontatzerik balute. Ondo legoke kazetariren batek okurrentzia izatea; zer izan den liburua kaleratzea, frustrazioarik sentitzen ote duten, liburua atzera irakurtzeak lotsarazten ote dituen, kritikaren influentzia eskasak harritu ote dituen, ordenagailu aurrean ezintasuna sentitzen ote duten… Baina, zoritxarrez, albistea duela urtebete izan zen, liburua kaleratzerakoan… esateko aparteko ezer izan ez arren.

    Uste dut, edonola, gaitik zeharo atera naizela. Eta akaso txorakeri dezente esan dudala…

Idatzi zure testua

Izen-deiturak eta e-posta derrigorrezkoak dira.
Berrestea eskatuko da e-posta bidez.