Le train express Durkheim-Castejón

Koldo Izagirre

“Los apuntes o las descripciones de los personajes los hice con naturalidad en euskara, y están en mi ordenador, pero sentía que la historia tenía que contarla en castellano, aunque, como en la calle, hay personajes que se expresan en euskara. Quizá no sea más que el reflejo de esta sociedad erdaldun, en la que casi toda nuestra vida la hacemos en castellano, aunque le pongamos palabras en euskara”.

Xabier Silveira

“Nahiz eta euskaltzale sentitu eta euskara ikasi nahi izan, mundu hura erdaraz bizi izan nuen eta mundu hau birsortzeko erdara behar nuen”.

Mariasun Landa

Editoriala zer da, bitartekari komertziala?

Ez du erantzukizunik egileak egiten duenaz?

Hitz egiten ote du editoreak idazlearekin?

Idazlea bakarrik da editorialak argitaratzen duenaren erantzule?

Zer suposatzen du Durangoko Feriak euskal letren erdalduntzean?

Zergatik publikatzen ote da euskaraz —itzulita— euskal idazleak erdaraz idatzi duen liburua, erdarazkoarekin batera? Euskarazko bertsioa badagoela-eta, erdarazkoa libreago bizi dadin, alegia, euskaldunok kontzientzia bortxatu gabe erosi ahal izan dezagun? Itzulpenak estali dezan jatorrizkoak utzi lezakeen zuloa, euskal idazlea gure erdal munduan ezezaguna denez?

A las ocho en el Bule eta Fiesta en la habitación de al lado liburuen publikazioak sortu dizkidan harridurak dira, gogoetara iristen ez diren galdera inozo samarrak seguru aski. Benetako harridurak hala ere, euskal liburugintzaren ehunekoño bat baino ez baitut ezagutzen, ezagutzen dudan editorial bakarra sorkuntzazko euskal literatura bakarrik publikatzen duen editorial bakarra denez.

Harridurak, ohikoa izaten da, susmoa dakar:

Ez ote da gertatzen ari, zenbait libelogilek uste zutenaz oso bestera, errazagoa dela publikatzea gaztelaniaz, euskaraz baino?

Ez ote da gertatzen ari euskaraz publikatzeak lanketa eskatzen diola idazleari?

Ez ote da rolen aldaketa gertatu?

Ez ote da erdaraz errazago publikasaltzen euskal gaia, euskaraz baino?

Ez ote da inoiz baino regionalagoa, hemen gaztelaniaz idazten dena?

* * *

Donostiako Bulebarrean erdaraz egiten da, Parisen ez da euskaraz egiten.

Ez bagenekien, orain badakigu.

Orain badakigu erdaraz bizi garela, nahiz euskarazko hitzak erantsi.

Euskarazko hitzak erantsi… zer besterik ote da bada, euskal idazlearen kale borroka?

Donostiako eta Parisko Bulebarretan, izan ere, bai eta ez egiten da; munduko leku guztietan egiten da euskaraz ez baina euskaraz bai euskal idazle bat hartaz idazten jartzen den orduko: burura datorkit Castejónen sortutako idazlea, euskaraz ez zekieneko kontuak euskaraz idazten, Castejón huraxe deskribatzen Castejóngoa ez den hizkuntzan. Memoria egunera ekartzen, munduratzen, hizkuntzari kentzera iritsi den hizkeran.

Erdaraz bizi eta euskaraz kontari.

Euskaraz kantatu eta erdaraz kontari.

Konbinaketa guztiak egin litezke, arazoa ez delako hizkuntza.

* * *

Esan izan zaigu, idatzia dago, eta ez euskaraz bakarrik, bularrari kendutako huraxe dela idazle baten hizkuntza, ama hizkuntza, jatorrizko lehen hots haiek izango direla idazlearen armak, adarrean umoturiko fruitua bezala izan behar dutela hitzek lumaren puntan.

Batzuek sinetsi egin zuten eta jatortasunaren bila abiatu zitzaizkigun, horra Amabost egun Urgainen, hizkera jator, aldi berean baserritar eta moderno baten bilaketa. Emaitza… Jatorraren jatorrez artifiziala bihurtzen den jarduna, esamolde bilduma bat protagonisten ahotan, horixe lortu zuen Jose Antonio Loidik. Egin zuen eta han burutu zuen lana, helburua betea zegoen, ahozkoaren jatortasun bat eskaini zigun. Eredua proposatzea zuen nonbait asmo, eszenario rural batean kalekumea moldatzeko modua, antzerki popularraren dialogo posible bat hitz egiten zuen nobela.

Horregatik da horren inportantea Egunero hasten delako.

Euskalduna ez dela badakigun pertsonaia berbajario baten bitartez eta Euskal Herrian gertatzen ez dela badakigun inguruan, euskara ez jator ez baserritar batean eman zigun kontakizuna nobela hark, era guztiz sinesgarrian: garaiko modernitatea jaso eta bere buruan zerabilen Donostiako Bulebarreko euskara oraingoa baino murritzagoko hartan moldatu zuen Ramon Saizarbitoriak jatortasun berri bat, ruraletik eta euskaratik urrun, euskaraz, irakurle euskaldunaren gelan euskarazkoak ez ziren nobelen artean kokatu zitekeen obra. Esamolde bat bera ere ez, apaindura linguistiko bat bera ere ez, baina… Hi, Martin Garaidi, hoa zakurrak atzeko zulotik puztera hire berbeta aberatsarekin!

Jatorra faltsua gertatu zen, gezurrezko euskara jatorra egin zitzaigun, “gurea ez zen” nobela batean. Noren antza daukagu orain euskaldunok, euskaldunen artean euskaldun zebilen Garaidi detektibearena edo izena ere ez dakiogun Durkheimgo tren geltokiko berritsuarena?

* * *

Idaztea ez baita jardun naturala.

Idazletza lanbidea da. Ofizio bat, ofiziale izateraino ikastekoa. Hizkera bat lortu arteko ikasketa, eta obra berri bakoitzak eskatzen duen izerdia. Pieza berria egin behar aldiro, eta aldiro asmatu behar hartarako tresnak.

Ez errepikatzea baliabide literarioak, berriak sortzea baizik.

Batzuk prest daude langintza horretan sufritzeko eta biziatzeko. Gertatu ohi da hasi eta ezin aurrera segitzea. Orduan mututasunaren arriskua ageri da, eta hizkuntzaren aldaketa etor liteke, errealismoa aldarrikatzea. Ulergarria da.

Tamalez edo beharrik, literaturaren mugak ez ditu hizkuntzak ezartzen…

Tamalez edo beharrik, literatura beti zer edo zeren salaketa den arren, salaketa ez da aski literatura egiteko…

Fiesta en la habitación de al lado eta A las ocho en el Bule liburuen planteamenduek idaztearen muina hizkerarena dela frogatzen dute betean: bertsolaria izateak ez du narrakera bermatzen, narratu izanak ez du memoria menderatzen.

Alegia, arazoa ez dela errealitatea.

Burura datozkit Castejón eta Castejóngo idazlea, hangoa izanda beste nonbaiteko hizkuntza baten bitartez hangoa bertakoa (ere) guri ematen, eskua adarretara luzatu eta euskararen sagar gozoa hartuz hazi omen ginenon memoria handitzen edertzen euskaldunagotzen, gure hizkuntza hau hizkuntza ez beste zerbait bihurtu delako Jokin Muñozen barruan, obra baterako bide: hizkera, munduko errealismo guztien gainetik errealitate kolektiboa bihurtzen den eraikuntza pertsonala.

Berritsu suitzar bat euskaraz Durkheimgo geltokian, adibidez, eta Durkheimetik datorrela ez dakiten espresoa noiz pasatuko aiduru dauden umeak Castejónen orain hogeita hamar urte gure imaginarioan (euskaraz).

Idazleak idazletzara iritsi zirelako.

“Le train express Durkheim-Castejón”: 24 iruzkin

  1. ALUA MUNDUA! » Blog Archive » Kaktusak bihotzean / konatxe:

    […] Koldo Izagirre kexu da bertsolariek eta euskal idazleek gaztelaniaz ikasi dutelako. Kataklismoa gainean da. Baina ez da bat-batekoa, urrutitik zetorren eta aspalditik dago geure baitetan hazten jarrita. Begiratu bestela ARGIAren azken azalari. “Nola ikasi ingelesa, euskara eta gaztelania trabatu gabe”. Horrelaxe dio portadan. Zer pentsatu behar ote dute nire seme-alaba euskaldun Iparraldekoek? “ARGIAk ere ahazten gaitu”. Kanpoan uso izan behar horrekin, denok bilakatu gara geurean geuretzat otso. […]

  2. Pedro Matorral:

    Castejóngo batek euskaraz idaztea, chapeau! Baino euskal bertsozale/bertsolari batek espainolez idaztea ez? Hori al da hizkuntzen normaltasuna?
    Uler dezaket, Koldo, zergatik ez zaizun ondo iruditzen, baina literatura ez da soilik ofizioa, artea ez da ofizio hutsa, askoz haratago doa.
    Euskarazko sorkuntza bultzatu eta sustatzea ezinbestekoa da gure kultura aberastu eta bere eboluzioa bermatzeko, baina euskal sortzaile batek gazteleraz edo beste edozein erdaraz bizi izan zituen uneak hizkuntza horretan bertan adieraztea erabat logikoa iruditzen zait, bere barnetik hala irten delako.

  3. INON IZATEKOTAN » Blog Archive » Mundua euskaraz dago / Juan Luis Zabala:

    […] Euskadi Irratiko Amarauna magazineko asteroko bere tartean (8. probintzia), Joxe Aranzabalek adierazi du Koldo Izagirrek Mariasun Landa eta Xabier Silveira kritikatu dituela, Bazka aldizkari elektronikoan, “azken liburuak gaztelaniaz idatzi dituztelako”. Labur izan beharrak gauzak hobeto adieraztea eragotzi dio, nire ustez, eta ezinegon erre bat utzi dit barruan Joxeren saioak. Koldo Izagirre nekez egon daiteke Landak, Silveirak edo beste edozein euskal idazlek gaztelaniaz edo beste edozein erdaratan idaztearen eta argitaratzearen aurka. Berak ere, Izagirrek, idatzi eta argitaratu du erdarazko libururik (ez barne bake betean hala ere, hori egia da, gaztelaniaz idatzitako artikulu eta hitzaldien bildumari jarri zion izenburuak iradokitzen duenez: Incursiones en territorio enemigo, Pamiela, 1997). Landaren nahiz Silveiraren kasuan, erdaraz idaztera bultzatu dituen motiboa zaio kezkagarri, nik ulertu eta sentitu dudanaren arabera behintzat, Izagirreri. Erdaraz bizi eta ezagutu izan zituzten kontuak, euskaraz kontatu edo islatu beharrean, bizi eta ezagutu zituzten hizkuntza berean kontatu edo islatzearen alde egin dute Landak eta Silveirak, eta euskal literaturak aspaldi gainditua duen ataka batean atzerapausoa sumatu du Izagirrek erabaki horretan; edo horixe sumarazi dit niri behintzat Izagirreren artikuluak. […]

  4. Pablo Rastrojo:

    Uste dut Matorralek ez duela artikulua ulertu; baina, tira, hori esatea ere gehiegikeria da. Matorralek eta biok desberdin ulertu dugu Koldoren artikulua. Nire ustez, Koldok ez du esaten ez zaiola ongi iruditzen bertsolari batek gaztelaniaz idaztea (eta beraz, nik ez “uler dezaket zergatik ez zaion ondo iruditzen”), beste gauza bat baizik, horrekin batere zerikusirik ez daukana, gainera: euskaraz idazteko, euskaraz idazten jakin behar dela, horixe ulertu dut nik artikulua leituta. Eta, tresna, hizkera, ofizioa menderatu ezean, ezinezkoa dela. Eta horretan ez duela inporta, edo ez hainbeste, Bulen, Castejonen edo Durkheimen zer hizkuntzatan egiten den, nor zer tresnaren jabe den baizik. Eta ez erabiltzeko “errealitatea” aitzakia bezala.

  5. lander:

    “Euskarazko sorkuntza bultzatu eta sustatzea ezinbestekoa da gure kultura aberastu eta bere eboluzioa bermatzeko, baina euskal sortzaile batek gazteleraz edo beste edozein erdaraz bizi izan zituen uneak hizkuntza horretan bertan adieraztea erabat logikoa iruditzen zait, bere barnetik hala irten delako”.

    Noski, noski, barnetik ateratzen bada ongi dago. Gehiago, oso ongi. Gazteleraz aritzeko nahia kanpotik barrura ateratzea, hori litzateke zinez kezkagarria, edo, areago, kazkagarria, edo kakazkagarria, edo, neurri batean, kakazkatzekoa.

    Bestetik, posible da barrutik kanpora sartzea, eztakitzeinek iradoki zuen moduan, materia likidoak eta solidoak ezin direlako nahasi (salbuespenak kenduta).

    Beraz, ongi, bai, Matorrales jauna. Jarrai matorralen artean Groucho Marxen doktrinak aplikatzen. Ez gara haspertuko.

  6. Jokin Muñoz:

    Sikiera bakar-bakarrik aipatzen nautelako nire iritzia tartekatu nahi nuke eztabaida honetan. Behin baino gehiagotan galdetu didate zergatik idazten dudan euskaraz, Castejonekoa izanik, eta halakoetan bi erantzun izaten ditut errekamaran, batere originalak ez direnak, portzierto:
    A. Gogoak ematen didalako.
    B. Gaztelaniaz baino hobeto idazten dudalako.
    Ikusten duzuenez, ez dut garuna gehiegi estutu halakoetan. Batzuek uste dutenaren kontra, idazle jendea ez gara batere originalak. Halere, bi gauzak harritzen naute bereziki kontu ustel honetan:
    BAT: “Sentía que la historia tenía que contarla en castellano”, dio Silveirak, errealismoa aitzaki. Ez naiz orain hasiko Koldok jadanik fikzioaz eta hizkuntzaz eman duen lezioa errepikatzen, ezin argiago eman du-eta. Hori bai, nik ere, errealismoa aitzaki, zera esango dut, nonbait -Silveirak halaxe esaten baitigu- kale borrokalari gehienek uler diezadaten: “No sabía que los-las que se parten la cara en la calle fueran mayoritariamente castellanoparlantes”.
    BI: Gaur egun, batere dudarik gabe, euskarazko euskal literatura - Aingeru Epaltza, Andu Lertxundi, Felipe Juaristi, Juanjo Olasagarre, Iban Zaldua…- maila askoz ere altuagoa erakusten ari da gaztelaniazko euskal literatura baino -alegia: Xabier Silveira, José Mª Esparza, Floren Aoiz, Iñaki De Juana…-.

  7. Lander Garro:

    Jokinen idatziak Morauren kanta dakarkit gogora. Nire lagunak dira guai, zeureak ez dira inolaz ere guai. Mamiz nahiz formaz dira baliokide. Aipatzen du, idazleak, batzuek originaltzat ditugula idazleak. Batzuk bai, erantzungo genuke, beste batzuk…

    Muñozek aitzakiarik txikiena etsaitzat nor duen esateko duen trebezia; hori da zinez originala.

    Eta lagunak promozionatzeko (eta agurtzeko: ei, adiskide, hemen nabil, zutaz akordatzen!) duen maisutasuna.

    Eta bere mamuak zeintzuk diren aitortzeko.

    Ez da originala, bestetik, etsaitzat nor aukeratu duen: komunikabide guztiak horretaz ari dira etengabe, gizakiei gizakitasuna (pentsatzeko gaitasuna) ebatsi eta bildots bilakatu arteraino.

    Ez dut nik españolez (zapaltzailearen hizkuntzan) dihardutenen defentsarik egingo, baina derradan, bidenabar, nahiago dudala españolez españolen kontra aritzen dena, euskaraz euskaldunon kontra aritzen dena baino, (edo, bestela esanda, euskaraz, españolen alde).

    Esaten dudan hau lojikoa da, bestetik: nire amak españolez egiten du, eta ez du hitz bakoitzeko hozkia sortzen. Ederra da amaren hizkuntza, sikiera maitasunez egiten duelako.

    Egiten dugun hizkuntzan egiten dugula, tesi bat defendatzen dugu, eta alperrik da euskaraz egitea, tesia euskararen kontrakoa bada. Jokin Muñozek esaten du gogo hutsagatik egiten duela euskaraz, baina, irakurtzen diodan oro irakurrita, esango nuke arrazoiak berak aitortu baino originalagoak direla, eta baita sakonagoak ere. Psikoanalistak lerdez gainezka jarriko lirateke, bai liburu poliziako egileak ere.

    Esandako hau, ordea, susmo bat baino ez da. Susmoez haratago, gauza batean arrazoia eman behar diot Muñozi. “No sabía que los-las que se parten la cara en la calle fueran mayoritariamente castellanoparlantes”, dio: nola jakin behar du ba, horietako bat ere ezagutzen ez badu!

    Eta azken ideia honek, beste eztabaida baterako bazka eman diezaguke: zergatik idazten dute Espainiaren aldeko eskritore euskaldun guztiek (konpultsiboki eta gaizki) Espainiako gatazka politikoaz, gatazka politikoa poliziaren prentsa oharretatik baino ezagutu ez arren? Horrek euskarazko literatura De Juanaren literaturaz gorago uzten du, edo beherago? De Juanak, behintzat, badaki zertaz ari den (19 urteko itzalpeak esperientzia eman dio, seguruenik), esateko moldean traketsa izan arren!

  8. Edorta Jimenez:

    Hitz bat esan behar dut Mariasun Landaren alde: chapeau!, euskal literaturaren alde –euskarazkoaren alde– egin duena ez baita makala. Orain gazteleraz idatzi nahi izan badu, chapeau!, berriro. Gazteleraz idatzia euskaraz ere atera izanak zerbaiterako balio ahalko dio, alegia, erdal irakurleen artean zein tira duen ezagutzeko. Ez da huskeria. Ezaguna da / ezagunak gara erdaldunen artean? Axola al die idazten dugunak?

    Gaia ez da hori baina. Gazteleraz argitaratzea euskaraz argitaratzea baino errezagoa dela? Agian bai. Baina ez dute, horregatik, beren buruaren kritika egingo, ez, kontrako esanez enpagua eragin arte urteetan eta urteetan matraka horrekin jardun dutenek. Bide batez, Durangoko Azokan egon nintzen eta, Silveiraren liburuaren arrakastaren testigu izan nintzen. Erosleetako asko begien aurrean igaro zitzaizkidan eta, zein publiko ziren antzeman ahal izan nuen; agian euskaraz ere polito sal zezakeen. Hor konpon! Gazteleraz egin du, eta kito. Ez dut uste literatura hutsaren aldetik aztertzeko fenomenoa denik, ez, “A las ocho…” horrena. Beraz, horrexetan utziko dut.

    Bada, ostera, sakonako gai bat, oraingoan Jokin Muñozen oharretan. Alegia, ‘gaztelaniazko euskal literatura’ delakoa. Hori ez da ‘euskal literatura’, ‘literatura baskoa’ baino. Nolanahi ere, arnasa hitzei erabilerak ematen dienez, ‘euskal’ hori ‘vasco’ bada, ados. Behin hori onarturik, eta Muñozek aipatu aipatu dituenak aipaturik, non dira Bilboko euskal idazle erdaldunak, adibidez? Andana dira, eta batzuk edo batzuk izendunak gainera, horiek egin dituzten lanak ez baitira makalak. Horiexen lanei alderatuko nizkieke, alderatzekotan, euskal idazle euskaldunen lanak, Muñozek aipatu dituenak gutxietsi barik, jakina. Idazle horietako batzuk lagun ditut. Ez dira, hain zuzen ere, euskaraz ez dakitenetakoak, gazteleraz idaztearen hautua egin dutenak baino. Errealitatea konplexua dela esatea ez esatearen pare bada ere, esan egin behar da. Ni neu iraindurik sentituko nintzake, gaztelaniazko euskal idazle horietako batzuen larrupean banengo.

    Bestela, errealitate konplexu horren zertzelada bat emateko, esan tabuak badirela oraindino euskarazko euskal literaturari buruz dihardugunean. Hona hemen inork ozen aipatzen ez dituen kontu batzuk:

    – Ez da argiro esaten ‘Vocento’ taldearen / taldeko hedabideentzat existitzen diren euskal idazle euskaldun bakarrak ETAren aurkako jarrera argia hartu dutenak baino ez direla. Tesi gordin honek El Diario Vascoren kasua beste modu batez aztertu beharra eskatzen du; nago horren portaerak kolonizatzaile kriolloaren ezaugarriak ez ote dituen.

    – Ez da esaten zenbait hedabideetan boikota egiten zaiola zenbait argitaletxeri. Vocenton bertan, edo El Paisen. Konspirazioa? Ez da behar. Berezkoa zaielakoan nago.

    – Zenbait hedabideetan euskal literatura ez da existitu ere egiten –hizkuntza ezta ere; beraz, logikoa. Eta ontzat eman dugu. Inork ez du galdatzen Tele5k –adibidea da– zer dela eta ez duen behin ere aipatzen euskal idazle euskaldunik. Gogoan izan behar baita hedabide horrek EAErako dekonexioak dituela (ez dakit Nafarroa Garaian baduen ez duen). Kolonizatzaile ez-kriolloaren ezagurriak dituzte horiek.

    Oro har, hedabide horien emanaldietan kolonizatuen Ghettoko literatura da euskal literatura. Hor nonbait zoro buru-baztertu batzuk egiten dutena, ez besterik. Aznarrek esango zukeen moduan, etnikoak dira horiek.

    Barre egiten digute, arrotzaren tratua emanez non-eta geurean. Kolonizatuok Ghettoan gustura edo, ez dugu horien gainean ezer esaten. Silveiraren liburuak ez du ghettoaren inguruko isiltasunezko harresia gainditu, erdaraz idatzia izanagatik. Ghettotik kanpo auzitegietan eta kondena idazkietan baino aipatu ezin den gaia jorratzen du eta. Irakaspen ederra.

  9. gaRi*:

    Eztabaida mamitsua eta interesgarria izan arren, Edortaren azken hitzei soilik helduko diet.
    “Silveiraren liburuak ez du ghettoaren inguruko isiltasunezko harresia gainditu, erdaraz idatzia izanagatik”.
    Ez dakit ghettoaren inguruko isiltasunezko harresia gainditu ote duen Silveirarenak, baina kontrolak jartzen dituzten erakunde armatu berde horretako kideek behintzat ederki ezagutzen dute liburua.

    Atzo gauean gertatu zitzaidan, 23:01ean, A-8aren Zarauzko irteeran:

    —De dónde viene?
    —De San Sebastian.
    —De San Sebastian, ¿de dónde?
    —De una fiesta.
    —¿Qué fiesta?
    —De la presentación de un libro, de un amigo.
    —¿Qué libro?
    —’A las ocho en el Bule’.
    —Muy bien. Aparque ahí, apague el motor, y salga del vehículo…

  10. Ion Olano Carlos:

    Ika-mikarako gogorik gabe, ñabardura bat egiteko gogoz nator. “(…) alperrik da euskaraz egitea, tesia euskararen kontrakoa bada.” Hala idatzi du Lander Garrok. Ni ez nago ados. Nola liteke: euskaraz egitea euskararen kontrakoa? “Euskal” etiketa janzteko Euskal Herriaren “alde” egon behar du idazleak? Zer da Euskal Herriaren alde egotea?
    Dei nazazue integrista, baina euskarazkoari deitzen diot nik euskal. Silveirarena, ondo edo txarto, ez da euskal literatura. Baskoa, agian.

    P.S: Ni ere izan nintzen aurkezpen festan, euskararen alde (edo).

  11. Edorta Jimenez:

    Bada, ghettoa zaintzen dutenek ghettoan zer argitaratzen den badakitela, zalantzarik ez, Gari. Bestalde, gazteleraz idazten du, tarteka behintzat, Silveirak Garan. Ez naiz harenak ulertzen dituen bakarra. Beraz, txapelokerrekin gertatuak ez du inondik ere indarrik barik uzten nire tesia. Areago, aipatu ditudan ghettotik kanpoko hedabideetara ere iristen dira gure oihartzunak, nahiz eta gero oihartzun horren isla, gehienez jota, hamar lerroko tartetxo batean baino ez agertu. El Correon, esate baterako (irudi du tartetxoa zabalago egiten ari direla, aspaldion Territorios horretan euskara gehiago sartu dute eta. Bide batez, orrialde arruntetan, hitz erdirik ere ez, ez bitez Negurikoak eskandalizatu!).
    Bego datua bere horretan, Gari, soziologoek azter dezaten. Ez gara-eta politika kontuetan sartuko, ezta?

  12. Jose Mari Esparza Zabalegi:

    Jokin Muñozen testua irakurri dut. Bertan, Muñozek dio Lertxundik, Epalzak, Zalduak, Juaristik eta Olasagarrek euskaraz egiten duten literatura, Silveirak, Esparzak, Aoizek edota De Juana Chaosek gazteleraz egiten dutena baino hobea dela. Kasualki laurok Txalapartan argitara eman dituzte euren lanak. Lauretatik bat bera ere ez da literaturagile, momentuz behintzat.
    Posible zuen euskaraz literatura egiten duten haren lagunak gazteleraz literatura egiten duten Antoñana, Sanchez-Ostiz edo eta Ugarterekin konparatzea. Zer dela eta konparatu konparagarria ez dena? Inori ez litzaioke bururatuko Nafarroako konkistari buruzko Aoizen lana “Bizia lo”rekin konparatzea. Edo De Juana Chaosen esperientzia latza “Atlantidara biajia”rekin konparatzea. Txakurrek eta zerriek lau hanka dauzkate baina, denak lau hanka edukitzeak ez du esan nahi konparagarri direnik. Hala ere, Muñozek egin egiten du. Zergatik? Ezjakina delako? Ez dut uste. Fede txarrez aritu dela deritzot. Literaturagile den bere lagunetako bat izango banintz nire izenarekin barregarri ez ibiltzeko eskatuko nioke.

  13. lander garro:

    Ghettoa gara, bai. Hesi, kate, zakur zaintzaile eta guzti. Literaturaz ari garela, Espainian eta Frantzian (are gutxiago gurekin muga konpartitzen ez duten herrialdeetan) ez dakite bagarenik ere. Ez gaituzte irakurtzen, ezpada ETAren agiriak. Hori da gaztelaniara eta frantsesera itzultzen duten euskal literatura. Hori, eta baten batek Espaniako edota Frantziako kartzeletara bidaltzen dituen kartak.
    Nola itzuliko dute idazleek idazten dutena… ez daukate denborarik!
    Bitxia da geure herria: hemen ez da gatazka politikorik, baina itzulpenak barne ministeritzak ordaintzen ditu!
    (Nola ez dugu, bada, politikaz hitz egingo, Edorta? Oraindik ez gara literaturaz hitz egiten hasi!).

  14. Jokin Muñoz:

    Gaua: kokakolazko txiklea.
    Horra euskal poesiak eman duen metaforarik ederrenetarikoa. Ez dakit nori irakurri nion. Barkatuko dit autoreak. Edo eskertu, paper hauetara ekarri ez izana. Errepikatuko dut: Gaua: kokakolazko txiklea.
    Erran nahi baita: Gau izartsuak (barkatu: gau beltz izartsuak) zeru goietan sortzen duen eitea. Izar txuri-ttiki ugariek gasa itxura ematen baitiote… Ulertzen da? Esan nahi dut… Enfin. Eta nik uste nuen literatur aldizkari batean parte hartzen ari nintzela… Ez, nonbait. Sobran daude, hartara, erdi-esanak, ideia-jokoak, irakurlearekiko konplizitate (eza)… Hemen den-dena esan beharra dago. Izeberg osoa erakutsi behar zaio irakurleari, nahiz, noski, irakurlea ez den ezjakina. (Izeberg-aren teoria ez naiz esplikatzen hasiko, mesedez. Jo Laroussera. Hemingway). Hainbat hobe. Luze arinago idazten da motz baino. Hasiera-hasieratik helduko diot, hortaz, ea oraingo honetan ulertzen (ulertu nahi) didaten:

    Honela nioen:
    Halere, bi gauzak harritzen naute bereziki kontu ustel honetan… (banan-banan joango naiz, ez larritu):

    BAT: “Sentía que la historia tenía que contarla en castellano”, dio Silveirak, errealismoa aitzaki. Ez naiz orain hasiko Koldok jadanik fikzioaz eta hizkuntzaz eman duen lezioa errepikatzen, ezin argiago eman du-eta. Hori bai, nik ere, errealismoa aitzaki, zera esango dut, nonbait -Silveirak halaxe esaten baitigu- kale borrokalari gehienek uler diezadaten: “No sabía que los-las que se parten la cara en la calle fueran mayoritariamente castellanoparlantes”.

    Erran nahi baita: Silveirak esaten badu “Sentía que la historia tenía que contarla en castellano”, esaten ari da, nire ustez, bizi izan zuen moduan kontatu nahi zuela, alegia, espainolez. Eta adierazpen horietatik ondorioztatzen da ustez Euskal Herriaren aldeko borrokan ari diren gazte abertzale haiek espainolez bizi direla. Abertzale, kale-borrokalari eta… espainoldun. Kontraesan hori agerian utzi nahi nuen (kontraesana baldin bada, Lander). Baina hori kontu politikoa da. Goazen literaturaren eremura, erosoago sentitzen naiz-eta:

    BI: Gaur egun, batere dudarik gabe, euskarazko euskal literatura - Aingeru Epaltza, Andu Lertxundi, Felipe Juaristi, Juanjo Olasagarre, Iban Zaldua…- maila askoz ere altuagoa erakusten ari da gaztelaniazko euskal literatura baino -alegia: Xabier Silveira, José Mª Esparza, Floren Aoiz, Iñaki De Juana…-.

    Erran nahi baita: Paradojikoa iruditzen zaidala ezker abertzalearen inguruan mugitzen diren idazle (literaturgile?) horiek (Xabier Silveira, José Mª Esparza, Floren Aoiz, Iñaki De Juana) euskal gatazka, euskal arazoa ukitzen duten liburuak espainolez idaztea (bostak abertzaleak eta euskaldunak izanik). Kontraesan hori agerian utzi nahi nuen (kontraesana baldin bada, Lander). Beste batzuek, berriz, (itxuraz) ezker abertzalearen inguruan ibili gabe, euskaraz idazten dute gai berbera ukitzen dutenean. Ados, Esparza. Erregistro ezberdinak dira. Saiakerak dira zurea eta Aoizena. De Juanarenak kronikak. Ez dute balio nire adibiderako. Torpea ni. Gainera, litekeena da, noski, espainolez idatzi nahi izatea arrotzei gurearen berri jakinarazteko. Horregatik, lau adibide (ustez argiagoak) jarriko ditut, hobeto uler dakidan: (autorearen izena jarri gabe, barregarri gera ez daitezen):
    Euskal literatura (saiakera):
    -Gu, nafarrok
    -Bezperaren bezpera
    Literatura española (Literatura vasca en español?) (ensayo):
    -El jarrón roto
    -100 razones para dejar de ser español

  15. Markel Lizasoain Baleztena:

    -Euskal literatura=literatura vasca=literatura baskoa
    Alegia, euskaldunen literatura, euskaraz; euskarazko literatura.

    -Euskal Herritarrek (euskaldun nahiz erdaldun) erdaraz egiten dutenean, hori erdal literatura da.

    -Hizkuntzen kontu horiez ari garela politika ezin da bereizi, nire ustez.

    Eta akitzeko; nire ustez, euskararen kalterako da Silveirak erdaraz idatzi izana liburua eta erdaraz idaztea Garan. Niri neuri sekulako ziztak ematen ditit bihotzean.

  16. H. Etxeberria:

    Berandu nator eztabaidara eta, gainera, orain arte esandakoei ez heltzeko. Baina euskaraz idazteari (eta argitaratzeari) buruz dihardugunez, pare bat aitortza egin nahi dut, dena politikara kiribiltzeko joeratik aterako gaituelakoan edo.
    1- Neuk aholkatu nion lagun editore erdaldun fedeon bati EZ argitaratzeko zenbait liburu euskaraz. Ez zuela merezi. Gaztelaniaz argitaratzeko soilik.
    2- Neuk ere idatzia (sortua) daukat liburu bat (gutxienez) espainolez. PORCA MEMORIA deitzen da.
    Eta esango duzue: nola liteke halako zerbait euskal idazle batengan? Bada, bai. Zergatik ez?
    Aipatzen ditudan bi kasuek zerikusia dute literatura espezifiko batekin: gastroliteraturarekin. Balio beza adibide gisara. Orain arte lurralde horretan egindako bideari esker dakit ez dagoela publikorik gurean. Inor ez dagoela atearen bestaldean, eta ez daukadala indarrik publiko hori gorpuzten hasteko. Zertarako idatzi, beraz? Nondik akuilatu norberak bere burua sortzeko orduan? Batzuetan errealitatea gordinegia da eta, bestetik, inkurtsioak jolas kitzikagarri izan daitezke letrak sortzeko orduan. Batez ere, politikaz izan gabetan ere, “libro de vascos separatistas” deitzen badizu ABCko kritikari gastronomikoak ondotik. Ebidentea baita, hautatutako hizkuntza dena delarik ere, norberaren zirkunstatziak norberarekin doazela, Ortegak erdaraz zioenez. Muñoz beti izango da Muñoz, hautatzen duen hizkuntza hautatu, Izagirre beti izango den bezala Izagirre. Txineraz zintzo idatziko bagenu ere, geure izaera —eta harekin batera geure aberri eta gauzen ikuskera— agertuko litzateke bazterren batetik. Onerako eta kalterako.
    Aipatu dudan editorea, lagun ere banuen, eta ez nuen nahi gal zezan dirurik. Aipatu dudan liburuari esker, ostera, idazkuntzan eduki dudan esperientzia ederrenetako bat ezagutu dut. Euskaraz idatzitako zenbait libururekin baino idazleago eta sortzaileago sentitu bainaiz.
    Ez batak eta ez besteak ez dute nire “euskal idazletasuna” kolokan jartzen, ez nire baitan bederen. Ez dago, beraz, mea culparik. Sorkuntzaren zatirik handienean, euskaraz ikusten dut nire burua, baina, baneki, ez nioke ukorik egingo frantsesez, ingelesez edo portugesez idazteari, baldin eta gurean berotzen ez nauen zerbaitekin literatura egiteko gogoa sortuko balitzait eta euren hizkuntzetan balizko arretarik lortuko banu. Izan ere, ez baitut idazten euskara aitzina dadin. Hori berez dator euskaraz idaztearekin, baina ez dugu egiten “horregatik”. Ala oraindik ere bai?
    (Aurreko iruzkin guztiak irakurrita, gaizki ulertu ez badut, kargu berria irabazia dut orain: “euskal idazle baskoa” naiz gaurgero. Gora la Pepa!)

  17. Goio Ramos:

    Gora literatura armatua!
    Gora politika literarioa!
    Sentitzen dut, zinez sentitu ere, baina literaturak ez du mundua aldatuko. Literatura, horixe da, literatura. Fikziozkoa erabat, edota errealitatean oinarrituriko autobiografia zinezkoena.
    Hemen bi kontu nahasten ari direla uste dut: alde batetik, gure hizkuntzak behar duen normalizazioa -eta zer nolako eragina izan dezakeen literaturak zeregin horretan-; bestetik, idazle batek -sortzaile batek- adierazpen hizkuntza aukeratzeko duen eskubidea -eta hautu horrek hizkuntza normalizazioan izan dezakeen eragina-.
    Edonork -dela idazle, kantari, zinemagile…- gura duen hizkuntzaz aritzeko du eskubidea, egunero-egunero egiten dugun moduan tabernariarekin, mekanikariarekin edota harakinarekin hitz egiten dugunean.
    Era berean, edonork -dela sukaldari, irakasle, behargin, langabetu…- produktu hori erosteko/gozatzeko edo ez erosteko/gozatzeko aukera librea du, egunero-egunero egiten dugun moduan tabernariarekin, mekanikariarekin edota harakinarekin euren negozioetan sartu edo ez erabakitzen dugunean.
    Eztabaida sutsu hau ez da berria. Burura datorkit Hertzainak-ek “Guantanamera” grabatu zutenean zabaldu zen esamesa eta eztabaida: erderaz kantatuko dute, hau pekatua! Zer esanik ez, Garik egin zuenean.
    Kuriosoa benetan: kasu hartan, Silveirarenean bezalaxe, ezker abertzalaren inguruko jendeari egiten zaio kritika, eta ez soilik ezker abertzalearen mundutik. Kuriosoa diot, nik ez baitut holakorik entzun Atxagak erderaz idatzi duenean -”Un espía llamado Sara”, 1996an, kasu- edota Imanol erderaz abesten hasi zenean -”Viajes de mar y luna”, 1990ean, adibidez-.
    Eta batzuek diozue ez garela politikaz ari! Zertaz ari gara, bada? Literaturaz? Ez dut uste.
    Nik, nire aldetik, errespetatu egingo dut bakoitzak egiten duen bidea/hautua, ados ez banago ere -hau da, nik ez banu holakorik egingo-. Berdin-berdin, erosi/irakurri edo ez erosi/irakurri nik dudan aukera.
    Hasi bezala amaitu egingo dut: batzuek ere The Clash-ek mundua aldatu egingo zuela uste izan zuten; zoritxarrez, aparteko kanta sorta ederra baino ez ziguten utzi…

  18. Dino:

    Seguraski eztabaida honetan parte hartu duen literaturzale ezjakinena izanen naiz ni eta ikusi dudan bezala ez nago hemengo hainbat jakintsuren mailan, baina ene burua zuritu ondotik saien bazka bihurtzeko prest nago. Lehenik eta behin, aitortu beharra dut nahiago nuela nere herrikide Silveira jaunak euskaraz argitaratu izan balu bere eleberria, baina ulertzen ditut gaztelera jotzeko eduki dituen motiboak, azken finean, gizarte diglosiko honek ezberdin eragiten baitigu bakoitzari. Hemendik koherenteenen eta jakintsuen agertu zaigun Jokin Muñozekin bat nator, ezker abertzalearen erdalduntasuna ari baita salatzen azken finean, eta ze arraio! Garak ere ehuneko ehunean euskalduna behar luke izan, ene iritziz. Hala ere, ez dakit Muñoz jauna zein euskal galaxyatako kide izanen den (”ez nazazu etiketatu” erantzungo dit), baina argi ikusten da bere kritiketan zer mesprezatu nahi duen azken finean:ezker abertzalea, bere orbita ideologikoko egileak zigortuz. Seguraski Muñoz jauna ehuneko ehun euskalduna den elementuez inguratuta biziko da eta hartara ez du bere ezpaleko inoren erdalduntasuna kritikatzeko aukerarik izan. Silveirak lehenbiziko lana kaleratu du, gazteleraz (to egurra!), eta denok dakigu Zalduak adibidez hizkuntza hori betidanik errefusatu izan duela bere idazkietan. Euskal idazle espartanoena ere limurtu du gazteleraren demonioak, nonbait.
    Neronek, idatzi behar badut, euskaraz idazten dut betidanik hala egin dudalako eta ama hizkuntza dudalako, bertzerik gabe. Gazteleraz ez naiz gaizki moldatzen, hala ere. Bertzalde, hautu politiko bat ere bada euskara lehenestearena, egoera diglosiko honetan ttikia gu baikara eta desagertzea nahi ez badugu bere erabilera ohikoa izan dadin lortu behar baitugu. Beraz, Silveira eta argitaratzeko aukerak dituzten bertze hainbat egile euskaraz egitera ANIMATUko nituzke. Hala ere zaudete erne, euskaraz idatzi baina ikuspuntuak aldatzen ez badituzue, Muñoz eta bere ezpalekoen luma zorrotzak prest izanen baitituzue berdin-berdin.
    Animo Mattin eta Porttu! Lesaka zuekin!

  19. BERRIA » Hemeroteka » Zu bai euskalduna, Koldo Izagirre / Gorka Etxeberria:

    […] 2008ko urtarrilaren 8an, Berrian irakurri nuen “Bulebarra, erdalduna?” artikulua; bertan zuk piztutako polemika. Malaostian jarri nintzen; barkatu, sutan jarri nintzen; ez haserretu erdarakadarengatik. Mariasun Landak eta Xabier Silveirak gazteleraz idatzi dutelako euskal literatura galtzen ari omen da; euskaraz publikatzeak lanketa eskatzen diola idazleari, gazteleraz idazteak ez al du lanketarik eskatzen? Guztiz harrituta jarraitzen dut oraindik. Nik uste nuen idazleek hitzetatik haratago irakurtzen zenutela, nik uste nuen barnea husteko idazten zenutela, nik uste nuen euskaraz gogoz idazten zenutela; behartuta sentitzen al duzu zeure burua euskaraz idazteko? […]

  20. BERRIA » Hemeroteka » Gorka Etxeberria bertsolariari / Aitor Goikoetxea:

    […] Izagirrek ez die ezer leporatzen Mariasun Landari eta Silveirari erdaraz idatzi dutelako; erdaraz zergatik idatzi duten emandako azalpenak ditu jomuga, biek ala biek «kanpoko» faktoreetara jo baitute, hau da «errealitatera», aukera berena eta ez beste inorena izan den arren. Erdaraz bizitakoa erdaraz kontatzea, euskarak horretarako balio ez dielako. Izagirrek Saizarbitoria eta Jokin Muñoz aipatzen ditu, erdaraz bizitakoa (edo erdal herri batean kokatutakoa) euskara ederrean kontatu izan dutelako. Nik Etxepareraino joko nuke, eta hark euskara idazteko balio ez zuen hizkuntza zela ziotenei emandako erantzuna errepikatuko. […]

  21. BERRIA » Hemeroteka » Koldo Izagirrerekin ados / Mikel Morris:

    […] Lehenik eta behin, Koldo Izagirrerekin guztiz ados nagoela esan behar dut. Guztiz. Erabat. Mariasun Landak eta Xabier Silveirak adierazi omen dute euskarak ez duela balio beraiek gaztelaniaz bizitako esperientzia behar bezala kontatzeko. Hori egia baldin bada –eta ez dut hori pentsatu nahi– guztiz oker daude. Nahikoa dugu beste literaturei begiratzea. Joseph Conradek, bere hirugarren hizkuntzan, munduko leku askotako esperientziei buruz idatzi zuen inolako arazorik gabe. Kongoko ankerkeriaz idatzi zuen –bertako zuriek frantsesez gehienbat ziharduten, eta beltzek, berriz, gehienbat lingalaz– eta ingeles ederrean gainera, ez frantsesez edo lingalaz. Hala ere, The Heart of Darkness eleberritxoak ez zuen bere sinesgarritasunik batere galdu. […]

  22. Angel Garcia Etxandi:

    Norbera, Xilveira eta Rouco Varela

    “Zer dela-eta da bekatu espainolez idaztea, eta ez espainolentzat euskaraz lan egitea?”. Berrian aipu hori irakurri arte ez dut eztabaida honetan parte hartzera etsi. Norena da aipua? Mariasun Landarena ote?

    Burujabetasun kontu bat badago hor tartean, nire ustez: erabakitzeko eskubidea. Une jakin batean liburu bat espainolez (eta ez euskaraz) idaztea “norberak” erabakitzen du. Ordea euskaraz espainolentzat (eta ez euskaldunentzat?) lan egitea, hori nork egiten duen, noiz eta nola egiten den… “Xilveirak” erabakitzen du.

    Baliteke “Xilveiraren” ikuspegitik erabaki horien artean alde handirik ezin bereiztea. Baina “Xilveira ez den” baten ikuspegitik alde ikaragarria dago. Ikaragarria.

    Beste kontu bat da bekatuarena. Zer da bekatu eta zer ez. Nork egin duen, eta nola. Ni enteratuko –edo konturatuko- banintz bekatu egin dudala, lehenbizi horixe argituko nuke: ea nire irizpideen kontrako zerbait egin dudan, edo beste baten irizpideen arabera bekatua den zerbait. Elkar ulertzeko: ea “nire baratzeko” errua den, edo “Rouco Varelaren baratzekoa”. “Rouco Varelaren baratzeko” bekatu bat egingo banu, nire kontzientziak lasai lo egiten utziko ninduke. Eta halere ez nuke lasai lo egingo. Zergatik? “Rouco Valeraren” kontzientziak bere gain hartuko lukeelako nire bekatua; bekatuaren zorra kitatu beharra, bekatariaren errua erreparatu beharra, damuaren grazia eskatzeko erabakia…

    Espainiako bazterrak harrotuta daude, gotzainen manifestazioa dela-eta. Milioi bat “arima” bilduta Madrilen, Rouco Varela buru dutela. Rouco Varelak ez du eskatzen bere fedearen arabera bere erabakiak (eta ez beste inorenak, sinistu nahiko nuke) hartzeko eskubidea. Bere pertsonari eta berak ordezkatzen duen komunitateari ez zaie eskubide hori falta, Espainiako legeen arabera. Rouco Varelak eskatzen du Espainian gobernatzen duenak legez atzera egin dezala, pertsona batzuen eskubide sozialak bere eskubideekin parekatu ez daitezen. Parekatzea degradatzea da, hondatzea: Espainia bera dago jokoan, Espainiaren estalpea den demokrazia, demokraziaren oinarria den gizartea, gizartearen zutabea den familia, familiaren natura, naturaren baratza… eta baratzako zaindaria den bekatua.

    Beraz, bekatua da Xilveira “a las ocho en el Bule” geratzea? Erantzun kriptiko bat barkatzen bazait: bekatua joango da, baldin eta Bulen zortzietan “gotzainen manifestazio bat” egiteko geratzen bada. Eta Mariasun Landarekin hitzordu bat badu “a las cinco, en el Boulevard Montparnasse”. Eta X. eta M. anaiekin bostetan Boulevard des Pyrénéesen, eta seietan Café de Passyn. Eta La Perlan, Lola Pagolarekin. Eta “hitzetatik ekintzetara pasatzeko” orduan (Kuskue tanden!) Godot-ekin… Bekatuak ez baitu huts egiten: deitzen zaion hitzordu guztietara ailegatzen da.

    Berriz, Xilveira ez bada “en el Bule” horretarako geratu, berak jakingo du, erabaki zuzena hartu duen edo ez.

    Edozein kasutan ere, euskal literatura gera dadila behingoz bere buruarekin, nondik datorren, nora doan eta nora ailegatu nahi duen erabakitzeko. Geratu gabe “gotzain” batzuek (norberak jakingo du “kargu” hori hartu duen edo ez) bekatuaren mehatxuaren poderioz salbatuko duten zain.

  23. tor bilbao:

    Hasteko, nire poza adierazi nahi nuke esparru hau berriki deskubritzeagatik. Eskergarria da ganorazko iritzi ezberdinak irakurri ahal izatea hain modu arin eta errazean bitarteko honen bidez.

    Gaiari helduz, hemen zabaldu diren zalantzak, haserreak eta abar, finean, gure mamuen islak direla uste dut. Euskal kultur munduko bi agente beste alderdira pasatu ei direnez alarmak piztu egin dira.

    Desertoreak, gainera, agerikoak dira. Horietako bat euskal literaturaren ekoizle saiatua eta bestea gure ahozko literatura preziatuaren ordezkaria. (Barkatuko didazue, ez dator harira, baina gogora datorkit aho-korapilo-esamesa bat pelotari euskaldun baten seme pelotari ez euskaldun baten gainean, edo horelako zerbait. Pilotariaren auto-etnozidioa. Apokalipsia!!! Euskalduntasunaren ikonoak gainbehera doaz, antza)

    Hala ere, bi kasu soil hauek berez ez dira esanguratsuak. Aipatua izan den legez, hizkuntza konkretu batean idatzi nahi izan badute gogoak eman dielako da, besterik gabe. Alde horretatik, zein da eragozpena? Bi ur tanta gehiago erdal produkzioaren itsasoan. Bejondeiela.

    Hemen, foro edo dena delako honetan behintzat, inork ez du zalantzan jartzen euskararen gaitasuna eta eraginkortasuna literatura sortzeko, ezta bi “akusatu” hauek ere. Gezi zorrotzak airean baina, nor dugu arerioa? Literaturaz ari gara edo zertaz?

    Kontua da, nire ustez, bi kasu hauek une berean agertzeak beste zalantza mota sortzen duela. Hain zuzen ere, euskal kulturaren ahulezi guztien testuinguruan “desertzio” puntual hauek joera bilakatu daitezkeen kezka da buruan bueltaka darabilguna. Kasu hauen ostean beste batzuk izango ote diren, alegia.

    Osterantzean ez dut ulertzen hainbeste iskanbilarik sortzea, ez bada barne ezinikusiek akuilatuta izatea.

    Beste alde batetik, interesgarria iruditzen zait, eta badirudi hemen nolabait zeharka tratatu dela, Izagirrek aipatutako “rolen aldaketaren” kontua. Airean geratu dira planteatutako galderak. Aspalditik soka luzea ekarri baitu euskaraz edozein gauza publikatzeko ustezko erraztasunak, betiere euskal produkzioaren kalitatea susmopean utziz. Gainditu ote da egoera hori azkenez?

  24. zuzeu.com — Zer ote du Xabier Silveirak?:

    […] Zuzeuko erabiltzaile askok irakurri genuen Mujikak Silveirari idatzitako gutunaren albistea ematen zuen sarrera hura. Eztabaidak ere gutxitan piztu dira orduan bestekoak. Egia esan behar bada, Silveiraren portaera eta hitzek, badute sua pizteko gaitasuna. Esaterako, idazleen artean oso eztabaidatua izan zen Silveirak gaztelaniaz idatzi izana bere lehen liburua. […]

Idatzi zure testua

Izen-deiturak eta e-posta derrigorrezkoak dira.
Berrestea eskatuko da e-posta bidez.