Martxoa, 2007

kritikarien irakurleak

Idazleok beti darabilgu buruan irakurle hipotetiko bat. Kritikariek ere halaxe behar lukete, eta halaxe daukate, begi-bistakoa da, baina askotan ematen du gaur egiten den kritikaren irakurle hipotetikoak –hemen bezala periodiko gehienetan– ez direla periodikoaren irakurle arruntak. Beste nonbait daudela. Unibertsitateko departamenduetan dauden edo hurbiltasun ideologikoko lagunartetan edo idazleongan, ez dakit, baina ez periodikoko irakurleen artean. (Anjel Lertxundi. Hitz beste, 2007-03-31)

gardentasuna

Galtzagorrik azkeneko lauzpabost urteetan hartu du parte Euskadi Sarietan. Jaurlaritzatik deitzen digute eskatzeko Galtzagorriko bazkide batzuk egon daitezen haur eta gazte literaturaren arloko epai-mahaian. Guk orduan elkarteko kideengana jotzen dugu, lan hori egiteko prest dagoen jendearen bila. (Asun Agiriano, liburuzaina, Galtzagorri elkarteko lehendakaria. Berria, 2007-03-31)

ohar xalotasunezkoa. Beraz, duela hilabete Hiztegi honetan bertan BATZORDEAK EMATEN DUEN SEGURTASUNA sarrerari erantsitako oharrean genioena are gardenago erakusten digu Galtzagorri elkarteko lehendakariak berak: Jaularitzak dei egiten dio webaren lehen orrian Jaurlaritzaren ikurra daukan elkarteari, epaile batzuk bil diezazkion bere sarietarako. Ez genuen uste horren demokratikoa zenik epaileketa.

energia berriztagarriak

Nolako gauza kaxkarretan galtzen dugun denbora hemen eta nolako diskusio azalekoetan pasatzen ditugun orduak eta orduak. Askotan euskal literaturaren barnean dauden eztabaidak egiturari buruzkoak dira, ez literaturari buruzkoak, eta denbora eta energia asko galtzen dugu horretan, sortzen eman beharrean. (Kirmen Uribe. Gara, 2007-03-31)

lorategian

Begiratzen dituzu XIX. mendeko lore-jokoetako sariketak eta hor agertzen dira gerora inork gogoratzen ez dituen idazleak. Eta ikusten duzu Etxahun Barkoxe, adibidez, ez zutela saritu, azkena geratu zela! Etxahun, aldiz, oso bizirik dago gaur egunean. Sariketekin gertatzen da batzuetan asmatzen dutela eta ez dutela asmatzen besteetan. Hala ere, kezka handi bat dago idazleen artean eta oso kontuan hartu behar da hori. 2002an, Sarrionandiaren Lagun izoztua ere tartean zen eta ez zioten saririk eman. Baina hori gertatzen da hainbat sariketetan. Woody Allen-ek ez du inoiz Oscar saria irabazi! (Kirmen Uribek Aritz Galarragari, “Bitartean heldu eskutik-ek ez zuen 2002ko Euskadi Saria irabazi” galderari erantzunez. Gara, 2007-03-31)

proposamen guztien proposamena

Pentsa daiteke akaso iritsi dela proposamen guztiak jasotzeko tenorea –bai gureak, bai Jon Alonsorenak eta Utikan Euskadi Sariak manifestua sinatu dutenenak, bai gainerako guztiak–, eta sariak hobetzeko zer egin daitekeen aztertzeko. (Asun Agiriano, liburuzaina, epaimahaikoa Euskadi Sarietan. Berria, 2007-03-31)

Helduen literatura itzulia

argitaletxeen arabera

Euskadi Sarien aroan

Helduen literatura… ez da erraza hainbat obraren sailkapen zehatza egitea (zorionez). Grimm anaien ipuinak, ez ote dira helduen literatura (ere)? Alizia herrialde miresgarrian haur literatura ote da (soilik)? Eta Printze Txikia? Eta Jack Londonen edo Mark Twainen obraren puska bana?

[segi irakurtzen…]

irakurketaren sexua

Hargatik egiten nuen galdera liburuan: “Ez ote da gizonezkoek ez ezik, emakumezkoek ere berdin egiten dutela, guk ere irakurketa maskulinoa egiten dugula? Hortik ote dator sariak ematen ditugunean beti gizonezkoei ematea? Hortik ote dator gizonezkoari intelektualtasuna suposatzea, eta emakumezkoari, aldiz, halako hunkiberatasun bat, halako intimismo bat?”. Nik galderak egitera jotzen dut, erantzunik ez daukat eta. Eta daturik ere ez, uste horiek errealitate direla egiaztatzeko. (Ana Urkiza. Argia, 2007-03-25)

Argitaletxeak Euskadi Sarietan

Euskarazko Literatura Saria

[segi irakurtzen…]

Idazlearen gorrotoa

Koldo Izagirre

Cesare Battisti:

Hegoaldetik Milanora etorria, lantegiko behargina, Barona auzoan sorturiko Komunismorako Armaturiko Proletarioak taldeko militantea (1977-1979), atxilotua, presondegitik ihes egina 1981ean, Frantzian babestua, Mexicora alde egina, Italian ausentzian epaitua tribunal militarrean (ezker muturrekoentzako justizia berezia) “damutuen legepean”, alegia, askatasuna salaketa truke irabazten duenaren lekukotzan oinarrituta, bizi osorako kondenatua epaile instruktoreak egin ez zituela onartu behar izan duen hilketa biren aitzakian, Frantziara itzulia eta Frantziak Italiari extradizioa ukatua, Mitterrand lehendakariak babesaren hitza publikoki emana, 2004an Frantziak berak atxilotua, libre utzia ostera iritzi publikoaren eraginez, ihes egina Frantziatik gobernuak extraditagarri izendatu orduko, Brasilen atxilotua aurten, martxoaren 18an, Frantziako Poliziaren kolaborazioarekin, Parisen Sarkozy hautagai eskuindarra dela Barne Ministroa, Battistiren atxiloketak ez baitie onik eginen sozialistei, hortxe galdera maltzurra: zer, terrorista bat babestu behar duzue… Mitterrandek bezala?

[segi irakurtzen…]

kritikaren erokeria

Kritika egun batean egiten ez da ikasten. Hasi eta bukatu, dena erokeria iruditu zait. Kritika behar da baina jakin dezagun kritika egiten. (Bernardo Atxagak Josune Velez de Mendizabali, “Zure hitzaldian ere kritika egitea beharrezkoa dela aditzera eman zenuen. Zer deritzozu Jon Alonsok Euskadi Literatur Sarien inguruan egindakoari?” galderari erantzunez. Gara, 2007-03-21)

ohar ereduzkoa. “JON ALONSORENA DELA ETA. Euskal Herriko sari eta sariondoen hautsak harrotzen hasi garenez gero, nik ere kontatu nahi dut kasua. Baina ez, Jon Alonsok bezala, gogoeta sakon eta orokor bat bideratzeko asmoz, baizik eta galdera txiki baten erantzuna aurkitzearren. Kontua da esperientzia handiko itzultzaile batek EIZIEren Literatura Unibertsala bildumako azken lehiaketara jo zuela Flannery O´Connors-en ipuinak itzuli nahian, eta helburu hori zela eta zintzo bete zuela erakunde horrek, edo Euskal Jaurlaritzak erakundearen bitartez, guztiei eskatzen dien proba: kasu honetan, A late encounter with the enemy izeneko ipuineko lehen hamar orrialdeen itzulpena. Bide batez esanda, ipuin hori oso ondo aukeratua zegoen probarako, eta harro egon beharko genuke euskaldun guztiok lan hori egiteko gauza diren jaun eta andre sendoak ditugula jakinda. Azkar azalduta, ipuina liburuko astunena eta zailena da itzultzaile batentzat: ez du ia elkarrizketarik, eta lehen lerroan bertan azaltzen da euskaraz soluzio onik ez duen erlatibozko esaldi horietako bat. Baina, hain zuzen ere, hori da behar dena. Eskean etorri denak jakin egin behar du zein tokitan dagoen. Ez behean bakarrik; azpian ere bai. Gainera, jakina da: umiliatuak goretsiak izango dira halako batean. Aitortu behar dut aspaldidanik naizela Flannery O´Connors-en zale, eta A late encounter with the enemy delakoan azaltzen den lurraldea ere aski ondo ezagutzen dudala. Eta aitortu behar dut, segidan, itzultzailearen lana, oro har, oso ona iruditu zitzaidala, eta puntu batzuetan, miresgarria. Hala, esate baterako, nashnul hitza identifikatu eta, beste hizkuntzetako itzultzaileek ez bezala, national esan nahi zuela konturatu zenean (USA hegoaldean itxi-itxi hitz egiten duten batzuek national delakoaren partez nashnul esaten bide dute). Eta halaxe joan zen itzulpen lagin hura lehiaketara, itzultzailearen ordutako lanarekin eta nire onespen erabatekoarekin. Hori bai, akats batzuk ere joan ziren paperean. Bere aurkikuntzen berri ematen zuten oharrak, esate baterako. Esan nion nik, epaile jaun eta andre sendoek bere jakinduriari egindako gutiespentzat hartuko zituztela ohar haiek; baina berari profesionalagoa iruditu zitzaion ohar eta guzti bidaltzea. Pasatzen da denbora eta egunkari batean lehiaketan aurrera egindako itzulpenen zerrenda ikusi nuen. Flannery O´Connorsen liburuarenik ez zen aipatzen. Pasata gelditu nintzen. «Euskadi salbatua zegok!» esan nion neure buruari. Bazeuden Euskal Herrian gu baino askozaz gehiago ziren pertsonak, non eta gure arloan, literaturan, itzulpengintzan, eta gainera Flannery O´Connorsekin erakusten ziguten hori, hots, gazte gaztetandik ezagutzen dugun idazle baten inguruan, gu bizi izandako Hegoaldeaz mintzatzen zen liburu baten bueltan. Korrika joan nintzen haien izenak jakitera, nor ote ziren erabaki hura hartutako jakintsuak, eta egin nuen batera, jo nuen bestera… eta ezer ere ez. Ez ziren haien izenak inon azaltzen. Eta, hain zuzen ere, hori da hasieran aipatzen nuen galdera. Hauxe galdetu nahi dut: nor zarete, jakintsuok? Badakit apalak zaretela eta ez duzuela txalorik nahi, baina, arren, emaiguzue azpikooi zuei ohore egiteko aukera polit hori. Jose Irazu. Zalduondo” (Berria, 2007-02-09)

Idazlearen herritartasuna

Gorka Arrese

Martxoaren 9an azaldu zen prentsan herritartasuna eman diola Frantziak Jonathan Littell idazleari.

Jonathan Littell New Yorken jaio zen 1967an. XIX. mendearen hondarrean Poloniatik AEBetara joandakoen ondorengoa da.

Idazlea da bere aita ere, Robert Littell: espioi nobelen (CIA, KGB eta abar) idazlea, Newsweek aldizkariko kazetaria izandakoa, Shimon Peres-ekin batera For de Future of Israel liburuaren egilea. Robert Littell Frantzian bizi da.

[segi irakurtzen…]

editorearen sentimendua

Sentitzen dut orain sortzen ari dela. Azken urte hauetan dugu euskal literatura sortzen ikusten, literatura askatu bat, etorkizunari irekia. (Luzien Etxezaharreta. Gara, 2007-03-19)

ardi galduak

Utikan agiriaren sinatzaileek, proposamenak bideratzeko, Euskal Idazleen Elkartearen bidez egin behar dutela ere adierazi zuen Iñaki Gomezek, “baina guri elkarteak ez digu inolako proposamenik egin oinarriak aldatzeko”, gaineratu zuen. Fito Rodriguez Euskal Idazleen Elkarteko (EIE) lehedakariak “harriduraz” hartu ditu Jaurlaritzako zuzendariaren adierazpenak “lehenengo eta behin, Utikan manifestua sinatu duten gehienak ez direlako EIEko kideak”. (Fito Rodriguez EIEko lehendakariak Ion Orzaizi. Gara, 2007-03-17)

ohar kontaduriazkoa. EIEko lehendakariak Utikan Euskadi Sariak manifestua sinatu duten gehienak EIEko kideak ez direla zioen egunean bertan egindako zenbaketak eman digu 35 sinatzaileetatik 25 direla EIE elkarteko kide edo bazkide. Beraz, EIEko datuak oker edo eguneratu gabe ez badaude behintzat, Utikan manifestuaren sinatzaileen %71′42a da EIEko kide edo bazkide. (Kontaduria egiteko, bi iturriok erabili ditugu: EIEren web ofiziala, http://www.idazleak.org/idazleak.htm helbidea zehazki, eta BAZKA honetan daukazun Utikan esan dute ataleko Utikan Euskadi Sariak, hortxe dago sinatzaileen zerrenda).

inork ez eta inork ez

Erreportaje hau osatzerako orduan, Eusko Jaurlaritzaren Kultura Saileko bozeramaileekin mintzatzen saiatu zen Mugalari, baina ezezkoa jaso genuen, Saileko inork ez omen zuen adierazpen gehiagorik eginen Sarien aferaren inguruan. Gure deia jaso eta bi egunera, ordea, Jaurlaritzako Kultura Sustatzeko Zuzendari den Iñaki Gomezek hitz egin zuen: “Inork ez du sinesten gaur egun Euskadi Sarietan garbi jokatzen ez denik…” (Ion Orzaiz, kazetaria. Euskadi Sariak. Karta-joko amaigabea. Gara (Mugalari), 2007-03-17)

mundura bidean

Funtsezkoak zaizkigu prestigioa, giroa eta geure lanak munduratzeko bideak zabaltzea. Horregatik behar dugu sari duin bat. (Fito Rodriguez, EIEko lehendakaria. Gara, 2007-03-17)

elkarteen esku independentea

Funtsean, Utikan Euskadi Sariak manifestuan dependentzia handia eta berme eza salatzen dira. Bermea, gure iritziz, instituzio ezberdinen artean mugak jartzean datza. Ez dezala bakar batek erabaki. Ez dadila dena utzi Eusko Jaurlaritzaren esku. Interes ezberdinak kontuan izanda, eta elkarteen esku utzita, sariketa independente eta bermeduna osa daiteke. (Fito Rodriguez, EIEko lehendakaria. Gara, 2007-03-17)

Off the record

Edorta Jimenez

Alegia, ez argitaratzekoa. Halaxe ulertu nuen nik neuk hitz egiten niola El Pais-eko Xabier Argüello kazetariari, ez argitaratzeko erregutuz, eman nizkion iritzietan. Esan niona honakoa izan zen.

Lehenik, “Utikan Euskadi Sariak” agiriaren eleduna izan nintzela Donostian, bakar batek irakurri behar zuela erabaki zelako. Horrez gero ez dago inork sinatzaileak ordezkatzerik. Ez nik nuek, ez beste ezeinek.

Bigarrenik, Eusko Jaurlaritzak, Azkarate eledunaren bidez esandakoetan, ez diola Agirian azaldutako mamiari erantzun.

Hirugarrenik, hor nonbait ‘boikot’ hitza ikusi dudala, eta Agirian ez dela hitz hori inon ageri; beraz, hitz hori ez dela gurea.

Azkenik, bereziki azpimarratu niona izan zen “Euskal Literatura patrimonializaturik dagoela”, eta horixe litzatekeela nik hedabide horretan agertzea nahi nukeen nire iritzia.

[segi irakurtzen…]

Peoi bat tablero zuri-beltzean

Xabi Borda

Lautik pilotari kolpe eman eta hor atera genuen sakea. Gero, pilota frontisetik nola irtengo geratu ginen begira: zer hots aterako larruak hormaren kontra jotzean, nolako altuera irabaziko, txokora zenbat baztertuko. Horra gure kezka, sake gaiztoa ateratzea lortuko ote dugu ala salduta geratuko gara erresto errazeko batekin.

Halere, jaso ditugun erantzunen eta heldu zaizkigun erreakzioen arabera, kirolez deskuidatu ote naizen susmoa dut. Frontoi baten beharrean, ez ote gauden xake taula baten gainean.

[segi irakurtzen…]

Euskadi Sarien ispilu

Euskadi Sarien berri jakin nahi izanez gero, aski duzu Interneten konektatzea eta bilatzailean “Euskadi Sariak” idaztea. Lehen emaitzetan ageri dira Eusko Jaurlaritzaren “Euskadi.net Euskara” eta “Euskadi.net Kultura”. Bietan klik egin eta gidatuko zaituzte helbide honetara:

http://www.premioseuskadi.info/euskara/portada.htm

Ez zara harrituko webgunearen izenarekin: “premioseuskadi”, ohitua zaude noski elebitasunaren zoragarrietara.

Baina bilatzaileak emaitza gehiago ere emango dizkizu beherago, eta halaxe iritsiko zara webgune ofizialetara:

http://www.euskadisariak.net/euskara/portada.htm

eta

http://www.premioseuskadi.info/castellano/portada.htm

Nabigatzean beti aldean edukitzea komenigarria izaten den harkaitz eta arrezifeen mapa txiki bat egin dizugu, Miren Azkarate Kultura Sailburuak aurkezpenean dioen bezala, “euskaraz eta gaztelaniaz” goza dezazun.

[segi irakurtzen…]

Pro domo

Joseba Tobar-Arbulu

Zer egiten du ni bezalako batek zerrenda ospetsu horretan? Ez dakit ba. Baina aspaldiko lagun batek deitu egin zidan Utikan manifestua edo agiria sinatzeko. Eta beti boterearen aurka egongo naizenez, Jon Alonsoren ‘kronika’ berezia irakurrita, sinatu nuen, pozik gainera.

Ez naiz itzultzaile. Poeta ere ez. Nobelagile ere ez. Nire bizitza osoan ipuin bat besterik ez dut idatzi. Joan den urtean argitaratu zuten bi leku desberdinetan. (Uste dut horrekin erabat bukatu dela nire ibilbide literarioa.)

[segi irakurtzen…]

Iritzia epai

Jose Luis Otamendi

Utikan Euskadi Sariak manifestuaren sinatzaile naizen aldetik, nire iritzi batzuk argi uzten saiatu nahi dut. Susmo sendoak dauzkat zenbait urtetan sari horien atzean izan dela literaturaz gain beste zenbait gauza saritzeko asmoa, edo bestera esanda, badela literaturaz landako alderdi batzuk ez saritzeko joera. Eta derrigorra ez den arren, behin baino gehiagotan, batak besteari egingo zion dei, elkarren oihartzuna osatuz joera biek doinu bakarrean, sariek berezko duten bidegabeari beste bat zitalagoa erantsiz bide batez. Uste dut, saritu eta txalotu nahi ez direnen artean jarrera estetikoak eta postura ideologiko jakinak daudela. Hala dela uste dudalako diot.

[segi irakurtzen…]

gustua sustatzeko

[Euskadi Sarietan] Dirua jasotzen duena gustura geratzen da, eta jaso gabe geratzen dena, ba… ez da gustura geratzen, noski. (Iñaki Gomez, Eusko Jaurlaritzako Kultura Sustatzeko Zuzendaria. Berria, 2007-03-10)

lehen batean

Gu egunero ari gara aldaketetan pentsatzen, jendeak egiten dituen kritiken aldeko gara, kritikatzea oso ona dela iruditzen zaigulako, eta gainera neurri handi batean horretarako gaude. Gai horrek arduratzen gaitu, eta saiatuko gara benetan sakon aztertzen ea horretan [Euskadi Sarietan] arrazoirik egon daitekeen; baina, lehen batean, ez zait iruditzen inondik inora. (Iñaki Gomez, Eusko Jaurlaritzako Kultura Sustatzeko Zuzendaria. Berria, 2007-03-10)

konpromisoa

Euskal Idazleen Elkartearekin hitzarmen irmoa dugu, diruz oso ongi hornitua, eta konpromisoa dugu elkarrekin lan egiten jarraitzeko eremu guztietan. (Iñaki Gomez, Eusko Jaurlaritzako Kultura Sustatzeko Zuzendaria. Berria, 2007-03-10)

sinesmenik eza

Inork ez du sinesten Euskadi Sarietan garbi jokatzen ez denik (Iñaki Gomez, Jaurlaritzako Kultura Sustatzeko Zuzendaria. Berria, 2007-03-10)

Mahaiko aulkiak

Euskadi Sarien lehen hamar urte honetan

1997-2006

Euskadi Sariak 1997an hasi ziren, egundaino iraun duten lau sailetan:

  • Euskadi Saria (helduen literatura)
  • Euskadi saria gaztelaniaz (helduen literatura)
  • Haur eta Gazte literatura saria (euskaraz)
  • Itzulpen saria (euskaraz)

Hamar urte honetan, beraz, 40 sari banatu dira, inoiz ez baita hutsik deklaratu.

Lehen hiru urteetan helduen euskarazko sariak bazuen akzesit bat, “Zabalkunde Saria” izenekoa. Gero kendu egin zuten.

1997-2000 bitartean launa epaimahaiko zeuzkaten sailek. Handik aurrera bosna epaimahaiko eduki dituzte sail guztiek. Ez dakigu zein izan zen aldaketa horren arrazoia. Lehen, lau epaimahaiko izanik, berdinketa gerta zitekeen. Orduan epaimahaiburuak (izen ofiziala da hau) erabakitzen zuen, “kalitatezko botoa” esan izan zaion horren bidez. Agian, berdinketak ekiditeko erabaki zen bosna epaimahaiko izendatzea.

[segi irakurtzen…]

Euskadi Sariak urtez urte, 1997-2006

Euskadi Sarien azken hamar urte honetako historiala EHAAtik (Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkaria) jaso dugu.

[segi irakurtzen…]

Hautsi baten parte

Oier Guillan

Nik ez dut “Utikan” manifestua sinatu egia osoaren jabe naizelako.

Nik “Utikan” manifestua sinatu dut, lehenik eta behin, Jon Alonsori elkartasuna adierazi nahi diodalako, Alonsok hartutako erabakiari ausarta eta zentzuzkoa irizten diodalako. Ze beharra du pertsona batek bere bizitza horrela konplikatzeko, ez bada bere koherentzia propioa jokoan sentitu duelako? Horixe galdetu nion neure buruari eta nahikoa izan nuen galdera bera, Alonso pertsonalki ezezaguna izanagatik ere, hari babesa emateko.

[segi irakurtzen…]

poetaren desioa

Azkenaldi honetan jakiten ari gara ba omen dagoela idazle kanonizatua izateko patroi bat: nobelagilea behar omen da izan, arra eta gipuzkoarra. Eta nik esaten diot neure buruari: nork ez luke desioko idazle onak emakumeak, ipuin idazleak eta arabarrak izatea? (Xabier Lete. Berria, 2007-03-03)

ohar adosgarrizkoa. Ikus Hiztegi honetan bertan paradigma sarrera (2007-04-30)

fededunak liskarzale

Nafarrak [Jon Alonsok] ez du juzku politikorik egin; administrazioak bai, salaketa zehatzak azaltzen saiatu beharrean sinesgarritasuna irabazteko, aurrez sinesmena eskatu duenean. Horrek herritarra aurreiritzi politikoetara (des)bideratzen du. Administrazioa da herritarrek liskar politikoa ikus dezaten bidea ireki duena, susmo txarrak hauspotuz. Euskadi Sariek gurean eragin ekonomiko nabarmena dute, eta interesak daude tartean, baina horien gainetik euskal literaturaren duintasuna, prestigioa, kalitatea dago jokoan, Euskadi Sarien funtzionamendua hobetu beharra, euskaldun guztion ondarea dugun literatura hobetu beharrez. (Pako Sudupe. Argia, 2007-03-01)